Świdnickie budownictwo organów

Budowniczowie organów pojawili się w Świdnicy już w latach dziewięćdziesiątych XV wieku. Z tego okresu pochodzą wzmianki o dwóch przedstawicielach tego zawodu: Antonim Kistnerze i Stefanie von Kaschendorfie. Jednak do momentu pojawienia się firmy Schlaga losy świdnickiego budownictwa organów charakteryzowały się dużą zmiennością.

Założyciel firmy, Christian Gottlieb Schlag (1803 - 1889), przybył do Świdnicy z Jawora w 1834 roku.Jego pobyt w naszym mieście był związany z wykonywanym przez niego remontem organów w Kościele Pokoju. Pracę tę ukończył rok później. Musiała ona być uwieńczona sukcesem skoro z okolicznych miejscowości posypały się liczne zlecenia na remonty organów. W związku z tym Schlag przeniósł się na stałe do Świdnicy i tutaj założył swój zakład, który mieścił się w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania ulic 1 Maja i Bohaterów Getta.
Interes rozwijał się powoli, lecz ze stałą tendencją wzrostową. Zamówień ciągle przybywało, co spowodowało, że w latach 1868 / 1869 wybudowano nowy duży zakład przy ul. Kliczkowskiej 1. Także w 1869 roku Schlag wciągnął do interesu swych dwóch synów Teodora i Oskara, którzy tajniki zawodu poznawali w Niemczech i Wielkiej Brytanii. Od tego momentu firma zwała się "Schlag i Synowie" ("Schlag und Sohne"). Jeszcze przed śmiercią seniora rodu ( 1889 ) Schlagowie otrzymali w 1885 roku zaszczytny tutuł "Dostawcy Dworu Jego Książęcej Wysokości Księcia Albrechta Pruskiego". Rok 1900 przynosi im tytuł "Nadwornych Budowniczych Organów Jego Cesarskiej i Królewskiej Mości".

W 1903 roku do firmy wkracza kolejne pokolenie. Są to synowie Teodora Reinhold i Bruno. Przez cały okres działalności Schlagowie nie tylko budowali nowe organy, ale także dokonywali licznych ich remontów, co przyniosło im popularność na Dolnym Śląsku i poza nim. Przeprowadzali także prace w świdnickich kościołach: św. Krzyża (tu postawili nowe organy po 1867 roku), św. Józefa (remonty w 1870 i 1916 roku), św. Stanisława i św. Wacława (remont w latach 1907 - 1909), Kościele Pokoju (remonty w 1834 - 1835 i 1882 roku). Organy Schlagów znane były w Europie, Ameryce, a nawet Australii. W latach 1869 - 1914 liczba przeprowadzonych przez firmę prac tzw. liczba opusów sięgnęła tysiąca. Istniała ona jeszcze kilka lat po I wojnie światowej.

W Świdnicy działała również w latach 1869 - 1873 firma budowniczych organów założona przez synów Johanna Karla Schlaga: Karla i Heinricha, zwana "Bracia Schlag" ("Schlag Gebruder"). Po śmierci Karla Schlaga w 1873 roku działała dalej pod nazwą "Heinrich Schlag dawniej Bracia Schlag" ("Heinrich Schlag vormals Schlag Gebruder"). W roku 1893 wyłoniła się jedyny raz nazwa "Heinrich und Ernst Schlag". Prace tej firmy również były znane na Dolnym Śląsku, jednak nie mamy wieści o jej działalności po 1904 roku. Przypuszcza się, że w rzeczywistości niektóre z prac firmy "Schlag i Synowie" mogą być dziełami warsztatu Heinricha Schlaga.

Agnieszka Dudzińska
w tekście wykorzystano następujące materiały: W. Brylla, O świdnickich organach, "Rocznik Świdnicki 1982", L. Burgemeister, Der Orgelbau in Schlesien, Frankfurt n. Menem 1973

23 kwietnia 2017 - Ilony, Jerzego, Wojciecha