Cis „Bolko” Świebodzice

W wąwozie Pełcznicy, kilkaset metrów od zabudowań Świebodzic, rośnie jedno z najstarszych drzew Dolnego Śląska. Cis „Bolko” to pomnik przyrody, który przetrwał tu około 600 lat, może nawet dłużej – niektórzy badacze szacują jego wiek nawet na 800 lat. To masywne drzewo z pniem o obwodzie prawie trzech metrów stoi opatrzone drewnianym płotkiem, podparte stalowymi konstrukcjami, które nie pozwalają mu upaść. Wizyta tutaj to krótki spacer, ale w miejscu wyjątkowym – w sercu rezerwatu przyrody „Przełomy pod Książem”.

Najstarszy cis w Sudetach – historia drzewa Bolko

Dokładne określenie wieku cisa jest niemożliwe, bo korzenie drzewa są częściowo nadpalone, co uniemożliwia precyzyjną dendrochronologię. Większość współczesnych szacunków mówi o 400-600 latach, choć sam Aleksander von Humboldt w pierwszej połowie XIX wieku oceniał wiek tego okazu na 800 lat. Być może dał wiarę lokalnej legendzie i założył, że skoro pod cisem miał odpoczywać książę Bolko ze swoją drużyną, drzewo musiało być już wtedy dorodne.

Właśnie od tej legendy pochodzi nazwa pomnika przyrody. Przekaz nie precyzuje, który z Bolków – świdnickich książąt piastowskich – miał tu zatrzymać się na odpoczynek. Świdniccy Bolkowie władali tymi terenami na początku XIV wieku, co pasowałoby do górnych szacunków wieku drzewa.

Ciekawostka botaniczna: mimo męskiej nazwy, cis „Bolko” jest drzewem rodzaju żeńskiego. To po prostu pomyłka, która się przyjęła.

Co zobaczysz w wąwozie Pełcznicy

Drzewo rośnie w malowniczym miejscu – nad rzeką Pełcznicą, która w tym miejscu płynie głębokim, nawet 80-metrowym wąwozem, przechodzącym miejscami w skalisty kanion. Już sama droga do cisa jest atrakcyjna – mijasz silnie pofałdowane formacje skalne, charakterystyczne dla tego terenu.

Sam cis jest ogrodzony drewnianym płotkiem. To już kolejne ogrodzenie – poprzednie zostało zdewastowane i odbudowano je w 2017 roku. Drzewo jest podparte specjalnymi konstrukcjami, bo niestety słabnie z każdym rokiem. Pień jest mocno spróchniały, kiedyś wypełniono go nawet betonową wylewką, ale pozostało w nim sporo wolnej przestrzeni. Przy silnym wietrze groziłoby to powaleniem całego drzewa.

Latem cis może być nieco schowany za gęstwiną okolicznej roślinności, ale charakterystyczny płotek i tablica informacyjna ułatwiają jego odnalezienie. Na tablicy znajdziesz podstawowe informacje o rezerwacie i samym drzewie.

Rezerwat „Przełomy pod Książem” – nie tylko Bolko

Cis „Bolko” to tylko jeden z około 130 cisów rosnących w rezerwacie „Przełomy pod Książem”, powołanym w 2000 roku. Większość z nich ma obwód pnia od 80 do 130 cm, ale „Bolko” jest bezsprzecznie najgrubszy. Cisy pospolite są ściśle chronione i stanowią prawdziwą osobliwość tego miejsca.

W okolicy znajduje się też ruina średniowiecznego kościoła św. Anny z przełomu XII i XIII wieku – najstarszego zabytku sakralnego w granicach Świebodzic. Ta okrągła, romańska budowla o charakterze obronnym została wzniesiona z kamienia polnego i gliny. Według legendy zniszczyło ją uderzenie pioruna.

Tuż przy cisie można zauważyć wylot krótkiego tunelu – być może jednego z wielu tajemniczych obiektów drążonych przez więźniów w czasie II wojny światowej. Ktoś nawet namalował tam farbą informację o miejscu ukrycia słynnego „Złotego Pociągu”.

Nie każdy wie, że cis pospolity to roślina silnie trująca – praktycznie wszystkie jej części zawierają toksyny. Kilkanaście igiełek może być śmiertelnie niebezpiecznych.

Ścieżka przyrodnicza Hochbergów i szlaki turystyczne

Przy cisie „Bolko” ma początek ścieżka przyrodniczo-edukacyjna Hochbergów, która prowadzi po najciekawszych miejscach okolic Zamku Książ. To dobry punkt startowy do dalszej eksploracji tego niezwykłego obszaru Książańskiego Parku Krajobrazowego.

Przez to miejsce przebiega też fragment zielonego Szlaku Zamków Piastowskich. Miłośnicy dłuższych wędrówek mogą dojść do cisa czerwonym szlakiem z samego Zamku Książ – to już jednak kilka kilometrów marszu.

Jak dojechać i jak dojść do cisa Bolko

Najkrótsza droga do cisa wiedzie od ulicy Moniuszki w Świebodzicach i liczy zaledwie około 250 metrów. To dosłownie kilka minut spaceru. Świebodzice leżą kilka kilometrów od Wałbrzycha, więc dojazd samochodem nie stanowi problemu.

Konkretna instrukcja: jadąc przez dzielnicę Pełcznica, przy głównej drodze mijasz ruinę kościoła św. Anny. Kilkaset metrów dalej skręcasz na skrzyżowaniu w lewo, po 100 metrach ponownie w prawo – na ścieżkę prowadzącą nad rzekę Pełcznicą, w kierunku lasu. Po kolejnych 100 metrach docierasz do ogrodzonego płotkiem cisa.

Dla kogo i ile czasu zarezerwować

Wizyta przy cisie „Bolko” to raczej krótki przystanek niż osobna atrakcja na cały dzień. Samo dojście i obejrzenie drzewa zajmie 15-20 minut, chyba że połączysz to z dłuższym spacerem po rezerwacie lub trasą do Zamku Książ.

To miejsce spodoba się przede wszystkim miłośnikom przyrody i osób ceniących sobie spokojne, kameralne atrakcje. Dla dzieci sam cis może być mało interesujący, ale spacer wąwozem z ciekawymi formacjami skalnymi i legendami o księciu Bolku może je zainteresować. Warto przy okazji zwiedzania Zamku Książ lub okolic Wałbrzycha wpaść tutaj na chwilę – zwłaszcza że dojście jest naprawdę krótkie.

Dawniej przed cisem stała gospoda o nazwie „Stara Szwajcarka”, ale po niej zostały tylko fundamenty, które można jeszcze dostrzec w terenie. To świadectwo tego, że miejsce to było popularne już w dawnych czasach.

Informacje praktyczne – dostęp, ceny, godziny

Dostęp: bezpłatny, całodobowy – to obszar rezerwatu przyrody dostępny dla turystów. Nie ma tu biletu wstępu ani bramek.

Najlepsza pora: cis wygląda okazale przez cały rok, choć latem może być częściowo zasłonięty przez okoliczną roślinność. Wiosną i jesienią wąwóz Pełcznicy prezentuje się szczególnie malowniczo.

Parking: można zaparkować przy ulicy Moniuszki w Świebodzicach lub w okolicy ruiny kościoła św. Anny w Pełcznicy.

Czas wizyty: 15-30 minut (samo drzewo), do 2-3 godzin jeśli połączysz to ze spacerami po rezerwacie i zwiedzaniem okolicy.

Trudność: łatwa – krótki, płaski spacer ścieżką leśną, dostępny dla większości osób.

W pobliżu: Zamek Książ (kilka kilometrów), ruina kościoła św. Anny, ścieżki przyrodnicze Książańskiego Parku Krajobrazowego.