Fontanna Neptuna

Fontanna Neptuna stoi w samym sercu Gdańska, na Długim Targu, tuż przed wejściem do Dworu Artusa. To jeden z tych zabytków, które stały się wizytówką miasta – brązowa figura boga mórz z trójzębem w dłoni przyciąga wzrok każdego, kto przechodzi głównym traktem Głównego Miasta. Nie jest to przypadkowy ozdobnik miejskiej przestrzeni, ale świadectwo XVII-wiecznej ambicji gdańskich patrycjuszy i symbol związku miasta z morzem.

Historia budowy fontanny na Długim Targu

Pomysł na fontannę zrodził się w głowie burmistrza Bartłomieja Schachmanna w 1605 roku. Przed Dworem Artusa stała wtedy zwykła studnia z metalowymi dekoracjami, ale władze miasta chciały czegoś bardziej reprezentacyjnego – czegoś, co podkreśliłoby pozycję Gdańska jako potęgi handlowej. Projekt powierzono flamandzkiemu artyście Abrahamowi van den Blocke, który zaprojektował figurę nawiązującą do antycznych wzorców.

Prace trwały długo. W latach 1606-1615 prowadzono projektowanie, rzeźbienie i odlewanie poszczególnych elementów. Model powierzono Piotrowi Husenowi z Augsburga, który odlał figurę w brązie. Cały kompleks został ukończony dopiero w 1633 roku – niemal trzydzieści lat od pierwszych planów.

Pierwotnie fontanna miała być podłączona do podziemnych rur doprowadzających wodę z Potoku Siedleckiego przez Kunszt Wodny działający przy Targu Siennym. Problem w tym, że ciśnienie okazało się za niskie i trzeba było szukać innych rozwiązań technicznych.

Według gdańskiej legendy to właśnie Neptun przyczynił się do powstania słynnej nalewki Goldwasser. Gdy bogaci mieszczanie zaczęli wrzucać do fontanny złote monety, rozgniewany bóg rozłupał je trójzębem na drobne płatki, które odtąd unosiły się w ziołowym likierze.

Co zobaczysz przy fontannie Neptuna

Sama figura Neptuna ma około 4 metrów wysokości i stoi na cokole pośrodku marmurowej czaszy. Bóg mórz trzyma w prawej ręce trójząb, z którego tryskają strumienie wody. U jego stóp leżą konie morskie – to właśnie z ich pysków również wypływa woda, która spada kaskadami do dolnego basenu o średnicy 8 metrów.

Wokół fontanny, w obrębie balustrady, ustawiono pełnoplastyczne rzeźby morskich stworów: konia morskiego, trytona, syreny, psa morskiego i chłopca. Całość otoczona jest ośmiobocznym ogrodzeniem z kutych prętów zakończonych ostrymi grotami. Cztery bramki w ogrodzeniu zwieńczono pozłacanymi orłami w koronach i herbami Gdańska.

Wygląd rzeźby zdradza znajomość antycznych wzorców – głowa Neptuna przypomina głowę z posągu konnego Marka Aureliusza, a tors może być nawiązaniem do słynnego Torsa Belwederskiego. Van den Blocke nie kopiował ślepo starożytnych mistrzów, ale czerpał z nich inspirację, tworząc dzieło dopasowane do gdańskich realiów.

Przemiany i remonty przez wieki

Fontanna nie przetrwała w niezmienionej formie do dziś. W latach 1757-1761 Jan Karol Stender wykonał nowe fragmenty basenu i trzonu, nadając fontannie bogatszy, rokokowy charakter. Mistrz kowalski Jakub Barren odnowił zniszczoną kratę i dodał polskie orły oraz herby Gdańska – te elementy widać do dziś.

Podczas II wojny światowej fontannę zdemontowano i ukryto, dzięki czemu przetrwała wojnę w nienaruszonym stanie. Po 1945 roku wróciła na swoje miejsce na Długim Targu. Kolejny gruntowny remont przeprowadzono od września 2011 do kwietnia 2012 – fontannę całkowicie rozebrano, wyrenowowano poszczególne elementy i zamontowano nowoczesny system uzdatniania wody oraz atrakcje wodne z oświetleniem.

Fontanna jako symbol Gdańska

Trudno znaleźć inny zabytek, który byłby tak jednoznacznie kojarzony z Gdańskiem. Replika fontanny stanęła nawet w Parku Mini-Europa w Brukseli, obok Dworu Artusa i Pomnika Poległych Stoczniowców. To właśnie przy fontannie Neptuna spotykają się mieszkańcy i turyści, tu umawiano się na randki i organizowano miejskie uroczystości.

Przez wieki fontanna była miejscem ogłaszania wyroków i publicznych decyzji. Dziś to punkt obowiązkowy na trasie każdego zwiedzającego Gdańsk – nie tylko ze względu na wartość artystyczną, ale też dlatego, że stoi w najbardziej reprezentacyjnej części miasta, w otoczeniu kamienic, restauracji i kawiarni.

Dla kogo to miejsce

Fontanna Neptuna to atrakcja dla wszystkich bez wyjątku. Rodziny z dziećmi zatrzymują się tu, by odpocząć i zrobić zdjęcia, miłośnicy historii sztuki analizują detale rzeźbiarskie i odwołania do antyku, a zwykli turyści po prostu podziwiają piękno tego miejsca.

Warto przyjść tu o różnych porach dnia. Rano, gdy Długi Targ jest jeszcze stosunkowo pusty, można spokojnie obejrzeć wszystkie detale – morskie stwory, ornamenty na balustradzie, pozłacane orły. Wieczorem fontanna ładnie się podświetla, a cała okolica tętni życiem.

Nie każdy wie, że warto podejść bliżej i przyjrzeć się dokładnie rzeźbom stworów morskich – każda jest inna, każda ma swój charakter. Dzieci uwielbiają szukać poszczególnych postaci i wymyślać im historie.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i co warto wiedzieć

Fontanna Neptuna znajduje się na Długim Targu w Głównym Mieście, tuż przed Dworem Artusa. To deptak, więc samochodem nie dojedziemy – najbliższe parkingi są przy ulicy Chmielnej i na Targu Siennym. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – tramwaje i autobusy zatrzymują się przy Bramie Wyżynnej lub na Podwalu Staromiejskim, stamtąd do fontanny jest kilka minut spacerem.

Fontanna jest dostępna bezpłatnie przez całą dobę – to obiekt pod gołym niebem, więc można go oglądać o każdej porze. Latem działa system wodny, zimą fontanna jest wyłączona, ale sama rzeźba robi wrażenie niezależnie od pory roku.

Na zwiedzanie samej fontanny wystarczy 10-15 minut, ale warto zaplanować więcej czasu na cały Długi Targ i okoliczne atrakcje. Dwór Artusa, Złota Kamienica, Ratusz Głównego Miasta – wszystko to znajduje się w zasięgu kilkudziesięciu metrów. Większość osób łączy zwiedzanie fontanny z przechadzką całym traktem od Bramy Wyżynnej przez Długą i Długi Targ aż do Zielonej Bramy.

Wokół fontanny nie brakuje restauracji i kawiarni – można usiąść z widokiem na zabytek i odpocząć po zwiedzaniu. Ceny są turystyczne, ale lokalizacja rekompensuje wydatek. Jeśli ktoś szuka tańszych opcji, wystarczy zejść w boczne uliczki – tam wybór jest większy, a ceny niższe.