Parowozownia Jaworzyna Śląska

W Jaworzynie Śląskiej, niewielkim miasteczku pod Świdnicą, stoi zabytkowa parowozownia z XIX wieku, która dziś działa jako Muzeum Kolejnictwa na Śląsku. To jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć ponad 150 zabytkowych parowozów, lokomotyw i wagonów zgromadzonych na kilku kilometrach torów. Muzeum powstało w 2004 roku, gdy grupa entuzjastów postanowiła uratować kolekcję zabytkowego taboru kolejowego przed zniszczeniem.

Warto wiedzieć, że Jaworzyna Śląska to miasto które w ogóle zawdzięcza swoje istnienie kolei – powstało w 1843 roku przy trasie kolejowej Wrocław-Świebodzice. Lokalizacja muzeum w tym miejscu ma więc głębszy sens niż mogłoby się wydawać.

Historia parowozowni w Jaworzynie Śląskiej

Sama parowozownia została zbudowana w latach 80. i 90. XIX wieku jako drugi tego typu obiekt w mieście. W czasach swojej świetności, czyli w drugiej połowie XX wieku, pracowało tu 350 osób, a obiekt obsługiwał kilkadziesiąt lokomotyw jednocześnie. Główny budynek to 19-stanowiskowa parowozownia wachlarzowa – taki parking dla pociągów, gdzie lokomotywy ustawia się promieniście wokół obrotnicą.

Z czasem obiekt stracił na znaczeniu, infrastruktura niszczała. Na początku XXI wieku groziła mu całkowita dewastacja. Po ponad roku starań udało się wydzierżawić teren od gminy wraz z eksponatami przekazanymi przez PKP. Początkowo było to 34 lokomotywy, 41 wagonów i 8 maszyn warsztatowych. Od 2005 roku muzeum działa pod nadzorem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od 2016 jest oddziałem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska.

Zachowana 16-metrowa obrotnica kolejowa wciąż działa – można zobaczyć jak przestawia ona ciężkie lokomotywy. To ręcznie przestawiana karuzela dla pociągów, która robi wrażenie zwłaszcza podczas pokazów.

Co konkretnie można zobaczyć w muzeum

Główną atrakcją jest oczywiście zabytkowy tabor. W kolekcji znajduje się około 40 lokomotyw parowych, spalinowych i elektrycznych, 50 wagonów oraz różne pojazdy specjalistyczne. Eksponaty pochodzą z różnych okresów – od 1890 roku aż po lata 70. XX wieku. Wszystko to rozmieszczone jest na ponad 2 km torów, po których można swobodnie chodzić.

Parowozownia wachlarzowa to główny budynek, gdzie w wyremontowanych pomieszczeniach urządzono wystawy związane z historią kolejnictwa i techniki. Materiały ilustracyjne – mapy, zdjęcia, teksty – uzupełniają ekspozycję taboru. Przed budynkiem znajduje się działająca obrotnica oraz mnóstwo torów i bocznic, gdzie stoją kolejne eksponaty.

Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, który opowiada historię poszczególnych lokomotyw i samej parowozowni. Dla dzieci przygotowano bezpłatną grę terenową do pobrania w kasie – po pokonaniu trasy dzieciaki dostają plakat i mapkę z zabytkami techniki na Dolnym Śląsku.

Weekendy pod parą i Gala Parowozów

Muzeum nie jest tylko statyczną wystawą. Regularnie organizowane są wydarzenia, podczas których można zobaczyć parowozy w akcji. Podczas „weekendów pod parą” lokomotywy jeżdżą, obrotnica je przestawia, mniejsze lokomotywy spalinowe przestawiają wagony. Jest ruch, hałas, para – wszystko to co sprawia że wizyta staje się dużo ciekawsza niż oglądanie nieruchomych eksponatów.

Od 2011 roku organizowana jest Gala Parowozów – Międzynarodowy Zlot Zabytkowych Lokomotyw. We wrześniowy weekend do Jaworzyny Śląskiej przyjeżdżają parowozy z Polski, Czech i Niemiec. Na stacji kolejowej odbywa się uroczysta parada z prezentacją lokomotyw, potem wszystko przenosi się na teren bocznicy muzealnej, gdzie przez cały dzień trwają pokazy. Wieczorem często dodawany jest spektakl teatralny.

W 2014 roku, po przeprowadzeniu remontów zabytkowej infrastruktury kolejowej, uruchomiono na terenie bocznicy muzeum regularne przejazdy zabytkowym taborem. Projekt był współfinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Dla kogo jest to miejsce

Przede wszystkim dla rodzin z dziećmi, które fascynują się pociągami. Dzieci mogą tu chodzić między prawdziwymi lokomotywami, wchodzić do niektórych wagonów, zobaczyć jak działa obrotnica. Przy kasie biletowej jest strefa zabaw „Tomek i Przyjaciele”, a na placu zabaw stoi niebieska lokomotywa Tomek.

Miłośnicy historii techniki i kolejnictwa znajdą tu sporo ciekawostek. Tabor pochodzi z różnych okresów, są tu lokomotywy które pamiętają jeszcze XIX wiek. Można zobaczyć różnice w konstrukcji, porównać parowozy z lokomotywami spalinowymi i elektrycznymi.

Nie każdy musi być fanem kolei żeby docenić to miejsce. Sama skala – 150 eksponatów na kilku kilometrach torów, zabytkowa parowozownia, działająca obrotnica – robi wrażenie. To kawałek przemysłowej historii Śląska zachowany w dobrej formie.

Dodatkowe atrakcje na terenie muzeum

Na terenie kompleksu znajduje się Kolejowe Bistro – bar zorganizowany w oryginalnym wagonie barowym PKP z lat 70. XX wieku. Serwują tam potrawy kuchni polskiej, więc można połączyć zwiedzanie z posiłkiem w klimatycznych wnętrzach.

Oprócz głównej parowozowni wachlarzowej, w Jaworzynie Śląskiej zachowały się też inne obiekty kolejowe wpisane do rejestru zabytków – mała parowozownia, kolejowe wieże ciśnień, obrotnice z reliktami torów. To wszystko tworzy unikalny zespół zabytkowej infrastruktury kolejowej.

Muzeum ratuje też unikalne pojazdy – w 2015 roku trafiła tu Improwizowana Wagon Pancerny, jeden z nielicznych zachowanych tego typu pojazdów.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Ceny biletów:

• Dorośli: 32 zł
• Seniorzy: 26 zł
• Dzieci do lat 3: bezpłatnie
• Dzieci i młodzież ucząca się do 18 lat: 24 zł
• Bilet rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci 3-18 lat): 105 zł

Godziny otwarcia:

• Maj – wrzesień: codziennie 10:00 – 18:00
• Październik – kwiecień: codziennie 10:00 – 16:00

Adres: Muzeum Kolejnictwa na Śląsku, ul. Towarowa 4, 58-140 Jaworzyna Śląska

Dojazd: Jaworzyna Śląska leży około 60 km na południe od Wrocławia, przy trasie do Świdnicy. Można dojechać samochodem (parking przy muzeum) lub pociągiem – stacja kolejowa znajduje się w centrum miasta, muzeum jest oddalone o kilka minut spaceru. Z Wrocławia dojazd zajmuje około godziny.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie z przewodnikiem warto zarezerwować minimum 2-3 godziny. Jeśli planujecie wizytę podczas specjalnych wydarzeń typu „weekend pod parą” czy Gala Parowozów, można spędzić tu pół dnia lub cały dzień – wtedy jest znacznie więcej do zobaczenia.

Warto sprawdzić wcześniej terminy wydarzeń specjalnych na stronie muzeum – to wtedy wizyta jest najbardziej atrakcyjna, zwłaszcza dla dzieci które zobaczą jak naprawdę działają parowozy.