Podziemne Miasto Osówka Głuszyca

W sercu Gór Sowich, niedaleko Głuszycy, pod górą Osówka kryje się jeden z najbardziej enigmatycznych obiektów z czasów II wojny światowej. Podziemne Miasto Osówka to część gigantycznego projektu Riese (Olbrzym), którego prawdziwe przeznaczenie do dziś budzi kontrowersje i rodzi pytania bez odpowiedzi. Kilometry korytarzy wykutych w skale, monumentalne hale wydrążone 50 metrów pod ziemią i wartownie z otworami strzelniczymi – wszystko to pozostało po jednej z najdroższych inwestycji III Rzeszy.

Obiekt udostępniono turystom w 1996 roku i od tamtej pory stał się magnesem dla miłośników historii, poszukiwaczy tajemnic i zwykłych ciekawskich. Nie bez powodu – to drugi co do wielkości kompleks podziemnych budowli militarnych w Górach Sowich, a przy tym najbardziej rozbudowany i wykończony spośród wszystkich obiektów projektu Riese.

Historia owiana tajemnicą – projekt Riese

Pod koniec 1942 roku alianci zintensyfikowali naloty bombowe na niemieckie fabryki zbrojeniowe. Kilka miesięcy później Wehrmacht zaczął się wycofywać na froncie wschodnim. W obliczu tych wydarzeń Hitler podjął decyzję o budowie gigantycznego podziemnego kompleksu na bezpiecznym terenie Gór Sowich i okolic Wałbrzycha.

W 1943 roku prace ruszyły jednocześnie w siedmiu lokalizacjach. Osówka to tylko jeden element większej układanki – oprócz niej powstawały kompleksy Rzeczka, Włodarz, Jugowice Górne, Soboń czy Sokolec. Wszystkie rozmieszczono promieniście wokół masywu Włodarza. Do dziś nie wiadomo, co dokładnie miało powstać w tych podziemiach. Według różnych teorii planowano tam produkcję rakiet, a nawet bomby atomowej, choć równie prawdopodobne jest, że chodziło o bezpieczne schrony dla najwyższych władz Rzeszy.

Projekt Riese nigdy nie został ukończony, a Niemcy przed wycofaniem się zniszczyli większość dokumentacji. Niektóre korytarze celowo zablokowano, co do dziś podsyca spekulacje o ukrytych częściach kompleksu.

Do budowy wykorzystywano więźniów, głównie z pobliskich obozów. Praca w ekstremalnych warunkach, przy wysadzaniu skał i wykuwaniu korytarzy w twardym gnejsie, pochłonęła niezliczone ofiary. Urobek wywożono i wykorzystywano jako tłuczeń do budowy dróg.

Co zobaczysz pod ziemią

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem – samodzielne wędrówki po podziemiach nie wchodzą w grę. Główna trasa multimedialna prowadzi przez korytarze oświetlone lampami stacjonarnymi, wzbogacone o hologramy, filmy dokumentalne i profesjonalne wystawy. To nowoczesna forma opowiadania historii, która w 2021 roku zdobyła tytuł Audiowizualnego Projektu Roku w kategorii „Edukacja”.

Podczas spaceru można zobaczyć podziemne wyrobiska na różnym etapie zaawansowania – od surowych, nieukończonych tuneli po zabetonowane hale. Wartownie z okienkami strzelniczymi i wyrzutniami granatów przypominają, że to był obiekt wojskowy najwyższej wagi. W korytarzach zachowały się lutnie górnicze (rury wentylacyjne), górne kanały technologiczne oraz fragmenty oryginalnego wyposażenia.

Największe wrażenie robi główna hala – wydrążona 50 metrów pod skałami gnejsowymi góry Osówka, o wysokości 10 metrów, z oryginalnymi szalunkami założonymi pod koniec wojny. Skala inżynieryjnego przedsięwzięcia robi wrażenie nawet dziś, gdy mamy dostęp do nowoczesnych technologii budowlanych.

W jednej z hal znajduje się wystawa uzbrojenia różnych armii z czasów II wojny światowej. Można tam zobaczyć historyczne pojazdy terenowe, wyposażenie żołnierzy oraz narzędzia używane podczas budowy kompleksu.

Część korytarzy jest zalana wodą z efektownym podświetleniem. Niektóre trasy prowadzą przez te północne fragmenty kompleksu – wtedy poruszamy się po drewnianych kładkach, a nawet przeprawiamy łódką. To dodatkowa atrakcja dostępna jako rozszerzenie podstawowej trasy.

Różne trasy dla różnych potrzeb

Osówka oferuje kilka wariantów zwiedzania. Trasa multimedialna to najbardziej komfortowa opcja – oświetlenie stacjonarne, dużo materiałów edukacyjnych, zdjęcia trójwymiarowe i komentarz przewodnika. Trwa około godziny i jest odpowiednia dla wszystkich, również rodzin z dziećmi.

Dla bardziej zahartowanych dostępna jest trasa ekstremalna – wtedy całe podziemia zwiedzamy tylko przy świetle latarek. To powrót do atmosfery pierwszych wypraw sprzed kilkudziesięciu lat, gdy kompleks dopiero udostępniano publiczności. Taka forma zwiedzania pozwala poczuć klimat autentycznego odkrywcy. Trasa ekstremalna dostępna jest we wtorki, czwartki i soboty od godziny 16:00.

Dla najmłodszych przygotowano specjalną trasę edukacyjną łączącą spacer po lesie z eksploracją podziemnych korytarzy. Dzieci poznają nie tylko historię, ale także przyrodę okolicy i czują się jak prawdziwi odkrywcy. Warto pamiętać, że w podziemiach jest chłodno i wilgotno – temperatura utrzymuje się na stałym poziomie przez cały rok. Dzieciom, które obawiają się ciemności, dobrze zapakować własną latarkę.

Ścieżka Pamięci – nowa odsłona historii

Kompleks Osówka rozszerza swoją działalność edukacyjną o Ścieżkę Pamięci zatytułowaną „Mroki historii. Losy więźniów Osówki”. To ważne uzupełnienie zwiedzania, które przypomina o ludzkim wymiarze tragedii – o tysiącach więźniów, którzy pracowali w nieludzkich warunkach przy budowie tego obiektu. Ścieżka pogłębia wiedzę historyczną i upamiętnia ofiary II wojny światowej.

Dlaczego Osówka przyciąga tłumy

Od momentu otwarcia tras turystycznych w 1996 roku obserwujemy niebywały wzrost zainteresowania tym miejscem. Pojawiły się dziesiątki artykułów prasowych, audycji radiowych i telewizyjnych, filmów dokumentalnych i książek. Ekipy filmowe chętnie korzystają z niezwykłej scenerii skalnych sztolni.

W 2007 roku w konkursie „Hit Lata” Tajemnicze Podziemne Miasto Osówka zdobyło drugie miejsce w głosowaniu publiczności, ustępując jedynie produktowi turystycznemu ze Słowacji. Kompleks otrzymał też Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej.

Popularność bierze się z połączenia kilku czynników. Po pierwsze – autentyczna historia owiana tajemnicą, której wszystkich wątków nie da się do końca wyjaśnić. Po drugie – skala przedsięwzięcia, która robi wrażenie na każdym. Po trzecie – nowoczesna forma prezentacji, która angażuje zwiedzających i pozwala przenieść się w czasy lat 40. XX wieku.

Dla kogo to miejsce

Osówka sprawdzi się praktycznie dla każdego. Miłośnicy historii znajdą tu materiał do długich przemyśleń i dyskusji. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać ze specjalnej trasy edukacyjnej i multimedialnej oprawy, która utrzymuje uwagę nawet młodszych uczestników. Poszukiwacze wrażeń wybiorą trasę ekstremalną z latarkami.

Nie jest to jednak miejsce dla osób z klaustrofobią czy poważnymi problemami z poruszaniem się. Korytarze bywają wąskie, wilgotne i chłodne. Trzeba liczyć się z kilkudziesięcioma stopniami do pokonania i nierówną powierzchnią. Odpowiednie obuwie to podstawa – gładkie podeszwy mogą być niebezpieczne na mokrych, kamiennych nawierzchniach.

Temperatura w podziemiach utrzymuje się na stałym poziomie przez cały rok – warto zabrać cieplejszą bluzę nawet w środku lata.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać Osówkę

Godziny otwarcia: Kompleks jest czynny codziennie w godzinach 10:00-17:00. Wejścia na trasę historyczną odbywają się od 10:00 do 16:30 bez rezerwacji. Trasa ekstremalna dostępna we wtorki, czwartki i soboty od 16:00.

Ceny biletów: Bilet na trasę ekstremalną kosztuje 45 zł. Ceny pozostałych tras mogą się różnić w zależności od wariantu zwiedzania – warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą.

Dojazd: Główny, rekomendowany dojazd prowadzi drogą asfaltową przez miejscowości Głuszyca → Kolce → Sierpnica. Nie należy ufać ślepo GPS-owi i Google Maps – często prowadzą one bocznymi, wąskimi i krętymi drogami. Dla gości funkcjonują trzy bezpłatne parkingi oraz bezpłatne toalety (w godzinach 9:00-19:00).

Adres: Podziemne Miasto Osówka, ul. Świerkowa 29d, Sierpnica, 58-340 Głuszyca. Telefon kontaktowy: 74 845 62 20, e-mail: [email protected]

Czas zwiedzania: Na podstawową trasę multimedialną warto zarezerwować około godziny. Jeśli planujemy dodatkowe atrakcje (trasę ekstremalną, przeprawę łódką) lub chcemy spokojnie obejrzeć wystawy naziemne, lepiej przeznaczyć 1,5-2 godziny. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, wejścia zazwyczaj o pełnych godzinach.

Osówka to nie tylko atrakcja turystyczna – to lekcja historii w najbardziej autentycznej formie. Stojąc w monumentalnej hali wykutej w skale, trudno nie zastanowić się nad absurdem wojny i ceną, jaką płacili ci, którzy musieli budować ten obiekt. To doświadczenie, które zostaje w pamięci na długo.