Rezerwat Przyrody Przełomy pod Książem Wałbrzych

Rezerwat Przyrody Przełomy pod Książem to ponad 230 hektarów leśnego terenu, który rozciąga się wokół dwóch głębokich wąwozów wyrzeźbionych przez rzekę Pełcznicę i potok Szczawnik. Miejsce znajduje się w granicach Wałbrzycha i Świebodzic, w obrębie Książańskiego Parku Krajobrazowego. To nie jest typowy spacerowy teren – niektóre fragmenty potrafią dać w kość nawet osobom w niezłej kondycji.

Rezerwat powstał w 2000 roku, żeby chronić przełomowe odcinki rzek wraz z całym bogactwem przyrodniczym tego obszaru. W 2008 roku teren objęto dodatkowo ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Ścieżka Hochbergów – szlak przez wąwóz Pełcznicy

Główną atrakcją rezerwatu jest Ścieżka Hochbergów – szlak turystyczny o długości około 4,5 km, który prowadzi od dzielnicy Pełcznica w Świebodzicach przez dno wąwozu aż do Zamku Książ. Nazwa pochodzi od rodziny Hochbergów, która była właścicielami zamku i w XIX wieku urządziła tutaj romantyczny park spacerowy z mostkami, altanami i pawilonami.

Dziś z dawnej świetności zostały tylko wspomnienia widoczne na starych fotografiach. Obecna trasa to klasyczny górski szlak, miejscami stromy i wymagający, z kilkoma wiszącymi mostkami nad rzeką, skalnymi wychodniami i punktami widokowymi. Wzdłuż trasy ustawiono osiem tablic informacyjnych, które przybliżają walory przyrodnicze i kulturowe rezerwatu.

Ruiny Starego Książa i pomniki przyrody

Jednym z najbardziej klimatycznych miejsc w rezerwacie są ruiny zamku Stary Książ – średniowiecznej twierdzy, z której zachowały się jedynie fragmenty murów. Na południowo-zachodniej ścianie ruin rośnie pomnikowy bluszcz pospolity o obwodzie 82 cm i wysokości 12 metrów, który wspina się po kamiennych pozostałościach budowli.

W północno-zachodniej części rezerwatu, przy potoku Pełcznica, rośnie cis zwany Bolko lub Bolkówną – drzewo o obwodzie 292 cm i szacowanym wieku około 600-700 lat. To jeden z najstarszych cisów na Dolnym Śląsku.

Oprócz cisa Bolko w rezerwacie znajdują się jeszcze dwa inne pomnikowe cisy. Nietypowe jest to, że w obrębie rezerwatu przyrody powołano dodatkowo pomniki przyrody – zwykle taka forma ochrony nie jest stosowana, bo sam rezerwat stanowi wystarczającą ochronę.

Co można zobaczyć – przyroda i geologia

Rezerwat skupia się wokół dwóch wąwozów o stromych zboczach, które rozcinają brzeżny próg sudecki. Na zboczach licznie występują skałki zbudowane z dolnokarbońskich zlepieńców – ich rumosz miejscami pokrywa dno lasu na powierzchni kilku hektarów, szczególnie koło ruin Starego Książa.

Zbocza wąwozów osiągają miejscami około 80 metrów wysokości. Rezerwat obejmuje zbocza gór Zwierzyniec, Borowiec Mały i Skiba oraz strome, skalne wychodnie wokół Zamku Książ. Prawie 98% powierzchni rezerwatu to lasy – głównie kwaśne podgórskie dąbrowy i lasy bukowe zachowane w stanie zbliżonym do naturalnego.

Lasy liściaste zajmują tu prawie 130 hektarów. Oprócz dominujących buków i dębów rosną tu między innymi cisy, barwinek pospolity, parzydło leśne, śnieżyca wiosenna, czarka szkarłatna, paprotka zwyczajna i różanecznik złoty.

Fauna rezerwatu

W rezerwacie stwierdzono obecność rzekotki drzewnej, gniewosza plamistego, puchacza, salamandry plamistej i muchołówki białoszyjej. Licznie występują kruki i dzięcioły. W lasach można spotkać jelenie, sarny, muflony, dziki i lisy.

W podziemiach Zamku Książ, który znajduje się tuż poza granicą rezerwatu, mieszka 8 gatunków nietoperzy.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat nie jest miejscem na rodzinny spacer z małymi dziećmi czy relaksujący wypad dla osób o ograniczonej sprawności. Ścieżka Hochbergów to wymagający szlak – stromy, z nierównym podłożem, kamienisty, miejscami błotnisty. Trzeba liczyć się z pokonywaniem stromych podejść i zejść.

Sprawdzi się natomiast dla miłośników górskich wędrówek, osób lubiących kontakt z dziką przyrodą i tych, którzy łączą wizytę w Zamku Książ z chęcią zobaczenia czegoś więcej niż tylko same sale zamkowe. Można połączyć zwiedzanie zamku z przejściem szlaku przez rezerwat – to doskonałe uzupełnienie programu.

Teren przyciąga też miłośników historii – oprócz ruin Starego Książa w rezerwacie znajdują się pozostałości budynków z czasów II wojny światowej, związanych z tajemniczymi pracami prowadzonymi przez nazistów w okolicach Zamku Książ.

Informacje praktyczne – jak dojechać i ile czasu zarezerwować

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny – to teren ogólnodostępny bez ograniczeń czasowych. Można tu przychodzić o każdej porze dnia i roku, choć najlepiej wybierać się w dobrych warunkach pogodowych, bo po deszczu szlak bywa śliski i błotnisty.

Punkt startowy Ścieżki Hochbergów znajduje się w dzielnicy Pełcznica w Świebodzicach. Stamtąd żółty szlak prowadzi dnem wąwozu, wzdłuż biegu Pełcznicy, aż do Zamku Książ. Można też rozpocząć wędrówkę od strony zamku – wtedy trzeba zejść w dół wąwozu.

Dojazd samochodem: z Wałbrzycha kierować się w stronę Świebodzic, do dzielnicy Pełcznica. Można też dojechać do Zamku Książ i stamtąd rozpocząć trasę. Parking przy zamku jest płatny.

Na przejście całej trasy Ścieżki Hochbergów (około 4,5 km) warto zarezerwować minimum 2-3 godziny, w zależności od tempa i ilości postojów. Jeśli planuje się połączenie ze zwiedzaniem Zamku Książ, lepiej przeznaczyć na to pół dnia lub cały dzień.

Teren rezerwatu objęty jest ochroną czynną, więc obowiązują standardowe zasady zachowania w rezerwatach przyrody – nie wolno zrywać roślin, płoszyć zwierząt, zaśmiecać terenu czy rozpalać ognisk. Warto mieć ze sobą odpowiednie obuwie turystyczne i ubranie dostosowane do warunków pogodowych.