Stara Kopalnia Centrum Nauki i Sztuki Wałbrzych

Stara Kopalnia w Wałbrzychu to 4,5 hektara autentycznych budynków i maszyn z dawnej kopalni węgla kamiennego, która działała tu do 1996 roku. Po gruntownej rewitalizacji powstało miejsce, gdzie oprowadzają Cię górnicy, którzy jeszcze niedawno schodzili na dół po węgiel. To nie kolejne muzeum z gablotkami – tu wchodzisz do prawdziwej łaźni górniczej, patrzysz na maszynownię z oryginalnymi urządzeniami i schodzisz do podziemnej sztolni.

Kopalnia Julia – od węgla do kultury

Kopalnia w tym miejscu działała już w XVII wieku, choć oficjalną datę powstania wyznacza się na 1770 rok, kiedy w pruskim Białym Kamieniu powstała kopalnia Fuchs (po niemiecku „Lis”). Nazwa zmieniała się wielokrotnie – Julia, Biały Kamień, Thorez – ale wydobycie trwało nieprzerwanie ponad 300 lat.

Ostatni wagonik z węglem wyjechał na powierzchnię 20 września 1996 roku. Zamknięcie kopalni było tragedią dla regionu – w szczytowym okresie w wałbrzyskim górnictwie pracowało około 30 tysięcy górników, a drugie tyle w branżach związanych z węglem. Miasto stanęło przed pytaniem, co zrobić z ogromnymi, pustymi budynkami i wyrobiskami.

Odpowiedź przyszła w 2014 roku, kiedy po wieloletniej rewitalizacji otwarto Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia. Projekt kosztował miliony, ale efekt jest imponujący – zachowano 16 zabytkowych budynków, zabezpieczono autentyczne maszyny i zatrudniono byłych górników jako przewodników.

Pod Wałbrzychem wydrążono łącznie 254 kilometry tuneli. W latach 1945-1998 w Zagłębiu Wałbrzyskim zginęło pod ziemią 1031 górników – pierwsza obudowa stalowa pojawiła się w kopalni dopiero w 1920 roku, wcześniej używano wyłącznie drewna.

Co zobaczysz podczas zwiedzania Starej Kopalni

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około 2 godzin. Wejścia są o pełnych godzinach, więc warto przyjechać z kilkunastominutowym zapasem. Trasa prowadzi przez kilkanaście obiektów – każdy autentyczny, każdy z własną historią.

Zaczynasz w budynku z kasami, skąd grupa rusza do łaźni łańcuszkowej. To tu górnicy przebierali się przed i po zmianie – ubrania wisiały na specjalnych hakach podciąganych pod sufit łańcuchami. System prostý, ale genialny – brudne robocze ciuchy nie mieszały się z czystymi.

Dalej lampownia, gdzie każdy górnik odbierał swą osobistą lampkę. Kuźnia z kowalskimi narzędziami. Maszynownia pełna gigantycznych urządzeń, które kiedyś napędzały wyciągi i wentylatory. Wszystko oryginalne, wszystko z historią, którą przewodnik opowiada z perspektywy kogoś, kto tu naprawdę pracował.

Najciekawszy fragment to zejście do podziemi. Trasa podziemna liczy około pół kilometra i prowadzi przez dawną sztolnię szkoleniową oraz chodnik odstawy kamienia na hałdę. W środku panuje stała temperatura około 9 stopni, więc nawet latem warto zabrać kurtkę. W tunelach ustawiono scenki z manekinami górników przy pracy, są tablice informacyjne o geologii i systemach wydobycia, a na ścianach widać ślady drążenia.

W XVIII wieku funkcjonowała tu słynna Lisia Sztolnia – tunel wypełniony wodą do wysokości metra, którym transportowano węgiel na łodziach. Łódź pokonywała 2,1 km w 3 godziny. Po podziemnej sztolni pływali między innymi król pruski Fryderyk Wilhelm III z żoną oraz przyszły prezydent USA John Quincy Adams.

Wieża Ekologii i widok na Wałbrzych

Charakterystyczny punkt Starej Kopalni to 24-metrowa Wieża Ekologii – nowoczesna konstrukcja ze stali i szkła, stylizowana na dawną chłodnię kominową, która stała w tym miejscu do 2013 roku. Z góry roztacza się panorama na cały teren kopalni, Wałbrzych i okoliczne Góry Wałbrzyskie.

Wieża została zaprojektowana przez warszawskie studio Nizio Design International i świetnie komponuje się z industrialnym charakterem miejsca. Wieczorem podświetlona wygląda szczególnie efektownie.

SOWA – strefa dla dzieci i nie tylko

Jeśli przyjeżdżasz z dziećmi, warto zaplanować wizytę w SOWA – Strefie Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności. To minicentrum nauki na ponad 500 metrach kwadratowych z 18 interaktywnymi stanowiskami do samodzielnego eksperymentowania. Projekt powstał we współpracy z warszawskim Centrum Nauki Kopernik.

Dzieci mogą tu majsterkować, rozwiązywać zagadki logiczne, odkrywać prawa fizyki. Wizyta trwa około 90 minut. SOWA działa w innych godzinach niż reszta kopalni – od poniedziałku do piątku 8:30-16:00, w niedzielę 10:00-17:00. W soboty strefa jest zamknięta dla zwiedzających indywidualnych.

Centrum Ceramiki i inne atrakcje

Na terenie Starej Kopalni działa też Centrum Ceramiki Unikatowej, gdzie można wziąć udział w warsztatach garncarskich – zarówno indywidualnych, jak i grupowych. To nawiązanie do tradycji ceramicznych Dolnego Śląska, które w muzeum prezentowane są obok historii górnictwa.

Jest też Galeria Sztuki Współczesnej z wystawami czasowymi, kawiarnia Caffe Sztygarówka z czytelnią, sale konferencyjne, a nawet niewielki pensjonat dla tych, którzy chcą nocować w sercu dawnej kopalni. Można tu spędzić cały dzień.

Dla kogo jest Stara Kopalnia w Wałbrzychu

To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią SOWA i interaktywne elementy wystawy. Miłośnicy historii i techniki znajdą tu mnóstwo autentycznych maszyn i opowieści o pracy górników. Nawet jeśli nie interesujesz się specjalnie górnictwem, sam klimat miejsca i skala rewitalizacji robią wrażenie.

Nie każdy wie, że Stara Kopalnia znalazła się na Europejskim Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH), który skupia ponad 1000 obiektów o wyjątkowym znaczeniu. Z Polski jest tam tylko siedem miejsc – obok Starej Kopalni między innymi Kopalnia Guido z Zabrza czy Kopalnia Srebra z Tarnowskich Gór.

W 2022 roku obiekt otrzymał certyfikat Najlepszych Produktów Turystycznych Polski od Polskiej Organizacji Turystycznej.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia: codziennie 10:00-18:00. Zwiedzanie z przewodnikiem o pełnych godzinach, ostatnie wejście o 16:00. Czas zwiedzania to około 2 godziny, więc warto zaplanować przyjazd z zapasem czasu.

Ceny biletów: bilet normalny 45 zł, ulgowy 35 zł (uczniowie, studenci do 25 lat, emeryci, renciści, osoby niepełnosprawne), bilet rodzinny 2+2 – 140 zł. Dzieci do 5 lat wchodzą za darmo. Dostępny jest też bilet łączony „Dzień w Starej Kopalni” obejmujący trasę turystyczną i SOWA – normalny 55 zł, ulgowy 45 zł.

Adres: ul. Piotra Wysockiego 29, 58-304 Wałbrzych (dzielnica Biały Kamień). Z centrum Wałbrzycha to niecałe 3 kilometry. Na terenie muzeum znajduje się darmowy parking.

Kontakt: tel. 74 667 09 70, rezerwacje grupowe i SOWA: 74 667 09 11. Bilety można kupić online na stronie starakopalnia.pl lub bezpośrednio w kasie.

Dostępność: obiekt jest dostosowany dla osób z niepełnosprawnościami, choć poprzemysłowy charakter miejsca może w niektórych punktach utrudniać poruszanie się – warto zadzwonić przed wizytą i doprecyzować indywidualne potrzeby.

Warto połączyć wizytę w Starej Kopalni z innymi atrakcjami Wałbrzycha – zamkiem Książ, Palmiarnia czy podziemiami pod zamkiem. Stara Kopalnia to też punkt na Szlaku Tajemniczych Podziemi Dolnego Śląska, który obejmuje kompleks Riese w Górach Sowich czy Arado w Kamiennej Górze.