Rynek w Świdnicy

Rynek w Świdnicy to miejsce, które łączy w sobie funkcję reprezentacyjnego placu i tętniącego życiem centrum miasta. Kolorowe kamienice, barokowe fontanny, odbudowana wieża ratuszowa i unikalne muzeum kupiectwa tworzą przestrzeń, która zachowała autentyczny klimat dolnośląskiego miasta. Nie bez powodu specjaliści porównują układ urbanistyczny świdnickiego Starego Miasta z Krakowem czy Toruniem.

To co wyróżnia świdnicki rynek na tle innych dolnośląskich placów, to kompletność zachowanej zabudowy i bogactwo detali architektonicznych. Spacer wokół wymaga zwolnienia tempa – każda kamienica kryje inne elementy dekoracyjne, a w narożnikach stoją cztery barokowe fontanny z XVIII wieku.

Historia rynku i średniowieczne początki Świdnicy

Układ przestrzenny miasta rozwijał się od połowy XIII wieku, kiedy Świdnica była stolicą Księstwa Świdnicko-Jaworskiego. Pierwszy pierścień murów miejskich powstał właśnie wtedy, drugi dodano pod koniec XV wieku. Pośrodku rynku stanął ratusz, wokół którego pojawiły się sukiennice i kramy kupieckie – handel był motorem napędowym miasta przez stulecia.

Początkowo domy były drewniane, ale już od trzeciej ćwierci XIV wieku zaczęto budować murowane kamienice z cegły i kamienia. W piwnicach i na parterach mieściły się składy, sklepy i kantory. Świdnica słynęła z piwowarstwa – stąd wywodzą się nazwy restauracji „Piwnica Świdnicka” w Krakowie, Toruniu i Wrocławiu, gdzie w średniowieczu serwowano świdnickie piwo.

Cały układ urbanistyczny Świdnicy został wpisany do rejestru zabytków w 1957 roku jako jeden z najcenniejszych zespołów tego typu na Dolnym Śląsku.

Ratusz i dramatyczna historia wieży

Centralny punkt rynku zajmuje ratusz sięgający historią XIII wieku. Budowla przechodziła liczne przebudowy – każdy pożar czy wojna zostawiały swój ślad, a mieszkańcy za każdym razem ją odbudowywali. Wejście zdobi portal z żółtego piaskowca wykonany przez Jana Krzysztofa Hampla w 1720 roku, po wielkim pożarze miasta w 1716 roku. Bogato rzeźbiony otwór obramowany dwiema kolumnami korynckimi podtrzymuje balkon pierwszego piętra z kamienną balustradą ozdobioną herbem miasta.

Wieża ratuszowa miała najbardziej burzliwe dzieje. Wielokrotnie niszczona przez pożary i wojny – w 1757 roku podczas ostrzału miasta przez Austriaków celne trafienie zwaliło szczyt do wysokości zegara. Odbudowana w 1764 roku przetrwała 202 lata.

5 stycznia 1967 roku o godzinie 15:15, tuż po wybiciu kwadransa, wieża osunęła się na przyległe budynki. Niedbale prowadzone prace rozbiórkowe sąsiadujących kamienic osłabiły konstrukcję – budowla rozerwana wzdłuż pionowej osi osunęła się w dół. Potężny huk wstrząsnął niemal całym miastem, fala kurzu i pyłu rozeszła się po rynku i przylegających uliczkach. Na szczęście nikt nie zginął, jedyną ofiarą był kot jednego z mieszkańców.

Przez blisko 45 lat Świdnica była bez swojego symbolu. Dopiero w latach 2010-2012 przeprowadzono odbudowę. Nowa wieża ma niemal 58 metrów wysokości i 10 kondygnacji.

Wieża Ratuszowa – punkt widokowy na miasto i góry

Dziś wieża służy jako punkt widokowy dostępny dla wszystkich. Na górę prowadzą dwie windy, co czyni dolny taras widokowy dostępnym dla osób poruszających się na wózkach. Znajduje się on na zabudowanym poziomie, a wyższy taras – na wysokości niespełna 40 metrów – wymaga pokonania jeszcze 2 pięter schodami.

Z otwartego tarasu, który można obejść dookoła, roztacza się panorama na całe miasto. Przy dobrej widoczności można dostrzec katedrę św. Stanisława i Wacława, Górę Ślężę, a nawet Śnieżkę i wrocławski Sky Tower – najwyższy budynek w Polsce. Bezpłatne lunety ułatwiają oglądanie szczegółów.

Po drodze na górę znajdują się piętra z różnymi wystawami, w tym relikty zegara z dawnej wieży ratuszowej. Dolny poziom zdobi zegar wykonany przez mistrza zegarmistrzowskiego z Olsztyna, Waldemara Porwala.

Muzeum Dawnego Kupiectwa – jedyne takie w Polsce

W zabudowaniach dawnego ratusza od 1967 roku działa Muzeum Dawnego Kupiectwa – jedyna tego typu placówka w kraju. To nie jest typowe muzeum z gablotami pełnymi eksponatów. Tutaj wchodzi się do zaaranżowanych wnętrz, które odtwarzają atmosferę handlu z minionych epok.

Można zajrzeć do apteki z przełomu XIX i XX wieku, dawnej karczmy z kolekcją kufli i butelek, sklepu kolonialnego czy zobaczyć wyposażenie dawnej stacji paliw. Są tu bogate kolekcje wag – w tym unikatowa waga systemu Rademacher & Grudelbach, jedyny publicznie dostępny egzemplarz tego typu na świecie. Wagi monetarne służyły do kontroli złotych monet, z precyzyjnymi odważnikami odpowiadającymi masie konkretnych monet.

Dział metrologiczny pokazuje dawne miary długości – łokcie wrocławskie, berlińskie, hamburskie i hanowerskie. Każde miasto miało swoją długość łokcia, co komplikowało handel. Drewniane miary nasypowe używane do handlu zbożem to rzadkość w innych muzeach.

W gotyckiej Sali Rajców zachowały się cenne malowidła z XVI wieku przedstawiające Sąd nad jawnogrzesznicą, Sąd Ostateczny i Ukrzyżowanie – relikty pierwotnego wystroju ratusza.

Ekspozycja piwowarska zapoznaje z etapami warzenia piwa, z którego słynęła Świdnica w dawnych czasach. Można też zobaczyć makietę XVII-wiecznej Świdnicy i wiele eksponatów związanych z przeszłością miasta.

Cztery fontanny i kolumna Trójcy Świętej

W narożnikach rynku stoją cztery barokowe fontanny z XVIII wieku – każda nieco inna. Najsłynniejsza to fontanna Neptuna u wylotu ulicy Grodzkiej, wykonana przez rzeźbiarza Jerzego Leonarda Webera w 1732 roku. Piaskowcowa rzeźba przedstawia postać Neptuna, Wodnika i morskiego konia.

Ten sam artysta stworzył fontannę z Atlasem przy ulicy Kotlarskiej – najstarszą z całej czwórki, pochodzącą z 1716 roku i odrestaurowaną w 1932. Dwie pozostałe fontanny, nieco skromniejsze w dekoracji, powstały w 1740 roku (róg ulicy Pułaskiego) i 1744 roku (przy wylocie ulicy Długiej). Wszystkie cztery przeszły gruntowny remont w latach 1983-1988.

W centralnej części rynku stoi kolumna Trójcy Świętej z czerwonego piaskowca, postawiona w 1693 roku staraniem ówczesnego starosty miasta Sitzendirfa.

Kamienice mieszczańskie – bogactwo detali

Rynek otaczają odrestaurowane kamienice o fasadach reprezentujących różne style – od gotyckich reliktów, przez renesans, po barok i klasycyzm. Wiele z nich skrywa w piwnicach zabytkowe wnętrza, a na elewacjach zachowały się bogato zdobione detale architektoniczne.

Do najciekawszych należą kamienice z nazwami: Pod Złotą Koroną (dawny hotel, w którym nocował Adolf Hitler), Pod Hermesem, Pod Złotą Gęsią, Pod Złotym Gryfem czy Pod Złotym Chłopkiem. Jedna z kamienic to dawny Pałac Hochbergów. Niektóre mają podcienia, które kiedyś służyły kupcom jako miejsce do handlu.

Równie piękne kamienice znajdują się przy ulicy Grodzkiej – to tam mieszkali najbogatsi kupcy miasta. Efektowne oświetlenie rynku było wielokrotnie nagradzane w konkursach.

Dla kogo jest świdnicki rynek?

To miejsce dla każdego, kto lubi spacery po zabytkowych centrach miast. Rodziny z dziećmi docenią dostępność wieży (winda!) i interaktywny charakter Muzeum Kupiectwa – zaaranżowane wnętrza sklepów i apteki są ciekawsze niż typowe gabloty. Miłośnicy historii i architektury znajdą tu bogactwo detali do oglądania i analizowania.

Fotografom rynek daje mnóstwo możliwości – od ujęć z wieży, przez detale architektoniczne na kamienicach, po barokowe fontanny. Osoby starsze czy z ograniczoną mobilnością mogą zwiedzić większość atrakcji bez barier – winda w wieży, muzeum na parterze.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Wieża Ratuszowa (ul. Wewnętrzna 4):
Godziny: wtorek-niedziela 10:00-18:00 (cały rok), poniedziałki nieczynne
Bilety: normalny 8 zł, ulgowy 5 zł
Uwaga: w niektóre święta wieża jest zamknięta lub ma skrócone godziny (np. Wielka Sobota 10:00-14:00, Sylwester 10:00-14:00)

Muzeum Dawnego Kupiectwa (Rynek 37):
Maj-wrzesień: wtorek-piątek 10:00-17:00, sobota-niedziela 11:00-17:00
Październik-kwiecień: wtorek-piątek 10:00-16:00, sobota-niedziela 11:00-17:00
Poniedziałki nieczynne
Bilety: normalny 12 zł, ulgowy i wycieczkowy 8 zł
W piątki wstęp bezpłatny
Oprowadzanie wycieczek i lekcje muzealne: 50 zł (zgłoszenie dzień wcześniej, tel. 74/852-12-91)

Wcześniej dostępne były karnety łączone muzeum + wieża, ale z powodu prac remontowych ich sprzedaż została wstrzymana – warto sprawdzić aktualną sytuację na www.wieza.swidnica.pl i www.muzeum-kupiectwa.pl

Dojazd:
Pociągiem: z Wrocławia Kolejami Dolnośląskimi (ok. 1 godz. 15 min), dworzec znajduje się kilkanaście minut spacerem od rynku
Samochodem: Świdnica leży ok. 45 km od Wrocławia, w centrum i okolicy rynku liczne parkingi, m.in. bezpłatny parking OSiR przy ul. Śląskiej (współrzędne: 50.8354, 16.4906)

Ile czasu przeznaczyć:
Sam spacer po rynku z obejrzeniem fontann i elewacji kamienic: 30-45 minut
Wejście na wieżę: dodatkowe 30-45 minut
Muzeum Dawnego Kupiectwa: 45 minut do 1 godziny
Razem z okolicą (ulica Grodzka, okoliczne kościoły): 3-4 godziny

Rynek dostępny jest cały czas bezpłatnie – można tu przyjść wieczorem, gdy zapala się oświetlenie, albo rano, gdy jest spokojniej. Warto połączyć wizytę z obejrzeniem pobliskiej katedry św. Stanisława i Wacława oraz Kościoła Pokoju wpisanego na listę UNESCO, który znajduje się nieco dalej od centrum.